Ból idzie za rozcięgnem, a nie za ostrogą
Ostrogę ma ponad połowa osób po sześćdziesiątce, a sześć na dziesięć z nich nigdy nie miało bólu pięty. Tak wyszło w badaniu z australijskiego Uniwersytetu La Trobe. Angielscy badacze z Uniwersytetu Keele zrobili ponad pięciuset osobom zdjęcie i USG pięty naraz. Ból szedł w parze z pogrubionym rozcięgnem podeszwowym, czyli taśmą biegnącą od pięty do palców, a sama ostroga bez zmian w rozcięgnie z bólem się nie wiązała.
Anatomowie z Chicago zobaczyli pod mikroskopem, że kostne beleczki ostrogi układają się w kierunku nacisku, który pięta dźwiga przy staniu i chodzeniu. Według nich ostroga może być odpowiedzią kości na ten nacisk i chronić ją przed drobnymi pęknięciami.
Dlatego przy bólu pięty patrzymy najpierw na to, jak stopa pracuje i jak rozkłada się na niej ciężar.
Co łączy piętę z łydką
U noworodka ścięgno Achillesa i rozcięgno pod stopą przechodzą jedno w drugie grubym pasmem włókien, a z wiekiem tych włókien ubywa. Anatomowie z Uniwersytetu w Padwie pokazali, że u dorosłych rozcięgno nadal łączy się przez okostną pięty z osłonką ścięgna Achillesa. Gdy łydka napina ścięgno, ciągnie więc także za rozcięgno. W komputerowym modelu stopy to napięcie obciążało rozcięgno mocniej niż sam ciężar ciała.
Z Padwy wywodzi się też terapia powięziowa Stecco, którą pracuje u nas Bartosz Mosur. Stworzył ją włoski fizjoterapeuta Luigi Stecco, a jego model opisują i badają anatomowie z tego uniwersytetu. Terapeuta pracuje w niej na określonych punktach powięzi, czyli tkanki otulającej mięśnie, i zawsze z dala od miejsca bólu. Przy pięcie może to oznaczać pracę na stopie i podudziu, a nie ugniatanie bolącego miejsca.
Taka praca należy do terapii manualnej tkanek miękkich. Amerykańskie wytyczne dla fizjoterapeutów dają przy bólu pięty najwyższą ocenę terapii manualnej stawów i tkanek miękkich całej nogi oraz rozciąganiu łydki i rozcięgna. Samej metody Stecco z nazwy nie oceniają.
Ta sama logika pojawia się przy igłowaniu. Wytyczne zalecają suche igłowanie bolesnych, napiętych miejsc w mięśniach łydki i podeszwy, a nie w samej pięcie. U nas suche igłowanie jest jednym z narzędzi terapii i nie zastępuje ćwiczeń ani stopniowego powrotu do obciążenia.
Ból może minąć, a ostroga zostać
Po udanym leczeniu ostroga zwykle nadal jest na zdjęciu. Lekarze z Ankary prześwietlali pięty przed serią zabiegów i po niej: większość pacjentów przestała odczuwać ból, a u nikogo ostroga wyraźnie się nie zmniejszyła. Chirurdzy z Toronto zauważyli, że po wycięciu ostroga często odrastała, a mimo to większość operowanych miała dobry wynik. Według nich za ból odpowiadają głównie zmiany w rozcięgnie, a nie w kości.
Często zaczynamy od fizjoterapii, a indywidualną wkładkę ortopedyczną dobieramy w drugim kroku, na podstawie wywiadu, oceny całego ciała i szczegółowego, także komputerowego badania stóp. Wkładkę zawsze zalecamy razem z terapią. Da się w niej wykonać czasowe odbarczenie pod bolesnym miejscem pięty. Amerykańskie wytyczne również nie zalecają wkładki jako jedynego leczenia, a dopuszczają ją razem z innymi metodami.
Gdy pięta piecze albo drętwieje
Tuż przy miejscu, w którym rośnie ostroga, biegnie mała gałązka nerwu, która unerwia okostną pięty. Opisali to anatomowie z Uniwersytetu w Lejdzie. Gdy ból pięty piecze, mrowi albo drętwieje, zwykle w jednej stopie, może mieć tło nerwowe, a nie pochodzić z rozcięgna.
Podobnie daje o sobie znać zespół kanału stępu, czyli ucisk nerwu za kostką od wewnętrznej strony. Bartosz Mosur zajmuje się w stopie także tym problemem.
Dla dociekliwych: co dzieje się w rozcięgnie
W tkance pobranej od osób operowanych z powodu wieloletniego bólu pięty specjaliści od stóp z Filadelfii widzieli głównie rozwłóknienie i zwyrodnienie włókien rozcięgna. Śladów zapalenia było w niej niewiele. Bolące rozcięgno jest więc raczej przeciążone niż zapalone.
Gdy przy odbiciu stopy palce odginają się ku górze, rozcięgno napina się, skraca odległość między piętą a przodem stopy i podnosi jej łuk. Badania na preparatach stóp pokazały, że odgięte palce wzmacniają też wpływ napiętej łydki na rozcięgno. W ćwiczeniach poniżej palce są więc odgięte, a w rozciąganiu odciąga się je ręką.
W rozcięgnie anatomowie z Padwy znaleźli też liczne zakończenia nerwowe i ciałka czuciowe. Według nich rozcięgno może pomagać stopie czuć podłoże.
W pigułce: co z tego wynika dla ciebie
- Zdjęcie nie jest miarą wyleczenia. Ostroga często zostaje, gdy ból mija.
- Rozciągnij rozcięgno, zanim wstaniesz z łóżka. Usiądź, połóż chorą stopę na kolanie drugiej nogi, chwyć palce i powoli odegnij je do siebie. Amerykańscy ortopedzi radzą trzymać 10 sekund i powtórzyć 20 razy.
- Rozciągaj też łydkę. W wytycznych dla fizjoterapeutów rozciąganie łydki ma najwyższą ocenę, a w jednym z badań sztywna kostka mocno wiązała się z bólem pięty.
- Wzmacniaj powoli. Co drugi dzień wspinaj się na palce jednej nogi, z przodostopiem na książce i zwiniętym ręcznikiem pod palcami (3 sekundy w górę, 2 na górze, 3 w dół). W duńskim badaniu przyspieszyło to poprawę w pierwszych trzech miesiącach.
- Ruszaj się, ale ograniczaj to, co nasila ból. Duńscy badacze radzili pacjentom pozostać aktywnymi i stopniowo wracać do dawnej aktywności.
Na wizycie sprawdzimy, jak pracują stopa i łydka, i ustalimy, od czego zacząć terapię.
Pilnie do lekarza lub na SOR
- Silny ból pięty po upadku, skoku lub urazie, gdy nie możesz stanąć na nodze albo stopa zmieniła kształt.
- Nagły ból z tyłu pięty z trzaskiem, po którym nie wejdziesz na palce.
- Bolesna, gorąca i obrzęknięta stopa, zwłaszcza z gorączką lub dreszczami.
- Cukrzyca i rana na stopie albo nagle ciepła, obrzęknięta stopa, która zmienia kolor.
Treść artykułu ma charakter informacyjno‑edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z fizjoterapeutą ani lekarzem. Jeśli objawy są silne, nasilają się lub utrzymują, skonsultuj się ze specjalistą.

